Mikroplastik dalam Makanan: Apa Yang Perlu Anda Tahu

Apabila Program Keselamatan dan Kualiti Makanan (BKKM) KKM baru-baru ini mengingatkan bahawa pencemaran kimia, bakteria patogen dan mikroplastik menjadi ancaman keselamatan makanan yang semakin kompleks, ramai yang mula tertanya — apakah sebenarnya mikroplastik dan bagaimana ia sampai ke dalam makanan kita? Soalan ini wajar ditanya, lebih-lebih lagi bagi masyarakat Kedah yang hidupnya sinonim dengan laut — daripada pendaratan ikan bilis dan ikan kembung di Kuala Kedah hinggalah suasana santai memancing di Kuala Muda.

Mikroplastik merujuk kepada zarah plastik bersaiz mikro dengan diameter kurang daripada 5 milimeter. Ia terbahagi kepada dua kategori: primer dan sekunder. Mikroplastik primer dihasilkan secara langsung oleh industri, seperti manik-manik halus dalam produk kosmetik dan pencuci muka. Mikroplastik sekunder pula terbentuk hasil penguraian plastik yang lebih besar melalui proses fizikal, kimia atau mikrobiologi — antaranya botol plastik, jaring ikan dan beg plastik yang terbiar. Oleh kerana plastik amat sukar terurai, zarah-zarah ini boleh kekal dalam persekitaran untuk tempoh yang sangat lama.

Bagaimana mikroplastik sampai ke pinggan kita? Sisa buangan yang mengandungi mikroplastik mencemari hidupan marin — ikan, sotong dan kerang yang menjadi sumber makanan manusia. Selain itu, mikroplastik juga boleh memasuki makanan melalui pencemaran bawaan udara semasa pemprosesan, degradasi bahan pembungkusan, serta pencemaran yang berlaku semasa penyediaan makanan di dapur. Inilah sebabnya pendedahan kepada mikroplastik tidak hanya terhad kepada pencinta makanan laut, tetapi melibatkan hampir semua lapisan masyarakat.

Menurut laporan Pertubuhan Kesihatan Sedunia (WHO), mikroplastik yang tertelan boleh menjejaskan sistem imun dan tindak balas usus terhadap toksin serta patogen. Zarah yang terhidu pula berpotensi mendap di dalam paru-paru dan meresap ke dalam aliran darah, yang dikaitkan dengan risiko penyakit kardiovaskular, serebrovaskular dan kanser dalam jangka masa panjang. Walaupun kajian lanjut masih dijalankan, langkah berjaga-jaga wajar diambil mulai hari ini.

Apa yang boleh kita lakukan? Pertama, kurangkan penggunaan plastik sekali guna — gantikan botol air plastik dengan botol keluli tahan karat atau kaca, dan elakkan penyedut minuman, sudu, garpu serta pinggan plastik. Kedua, pilih pembungkus makanan yang selamat — jangan memanaskan makanan dalam bekas plastik walaupun ia berlabel 'microwave safe'; gunakan bekas kaca, seramik atau keluli untuk menyimpan makanan. Ketiga, kurangkan makanan diproses dan dibungkus — makanan segera sering terdedah kepada mikroplastik daripada pembungkusan dan pemprosesan, jadi pilih makanan asli dan masak sendiri apabila berpeluang. Keempat, tapis air minuman menggunakan penapis berkualiti tinggi seperti sistem penapisan karbon atau osmosis songsang.

Di peringkat perundangan, Malaysia sudah mempunyai perlindungan: Seksyen 13 Akta Makanan 1983 melarang penyediaan atau penjualan makanan yang mengandungi bahan memudaratkan kesihatan, manakala Peraturan 27 Peraturan-Peraturan Makanan 1985 melarang penggunaan bungkusan berbahaya yang boleh mengeluarkan bahan toksik ke dalam makanan. Dasar dan Pelan Tindakan Sisa Marin Kebangsaan 2021-2030 serta Pelan Tindakan Malaysia Ke Arah Sifar Penggunaan Plastik Sekali Guna 2018-2030 turut menyokong usaha mengurangkan pencemaran plastik di sumbernya.

Mikroplastik mungkin terlalu kecil untuk dilihat, tetapi kesannya terhadap keselamatan makanan adalah nyata. Dengan memilih bekas yang selamat, mengurangkan plastik sekali guna dan memasak sendiri makanan segar, setiap daripada kita boleh memainkan peranan dalam mengurangkan pendedahan kepada zarah halus ini — demi kesihatan keluarga dan kelestarian laut yang menjadi rezeki negeri Kedah.

---

⚠️ Penafian: Artikel ini dihasilkan dengan bantuan kecerdasan buatan (AI). Segala usaha telah diambil untuk memastikan ketepatan maklumat. Jika terdapat sebarang kesilapan atau kemusykilan, sila hubungi kami untuk pembetulan.

Rujukan:

(Program Keselamatan dan Kualiti Makanan, KKM, 2026). Ancaman keselamatan makanan: pencemaran kimia, bakteria patogen dan mikroplastik [siaran X, 7 Ogos 2026]. https://x.com/bkkm_official/status/2085577922124116268

(Kementerian Kesihatan Malaysia, 2026). Apa Itu Mikroplastik? https://hq.moh.gov.my/fsq/mikroplastik

(World Health Organization, 2022). Dietary and inhalation exposure to nano- and microplastic particles and potential implications for human health. https://www.who.int/publications/i/item/9789240054608